Kas İçi (IM) Enjeksiyon: Bölge Seçimi, Hacim Sınırları ve Z-Tekniği Adım Adım

Yetişkinlerde IM enjeksiyon için bölge seçimi, bölgelere göre hacim sınırları, iğne açısı, Z-tekniği, uygulama adımları ve komplikasyonlar.

İçindekiler
  1. Uygulamadan önce
  2. Bölge seçimi
  3. Bölgelere göre hacim sınırları (yetişkin)
  4. İğne seçimi ve açısı
  5. Z-tekniği
  6. Aspirasyon tartışması
  7. Uygulama adımları
  8. Komplikasyonlar

Kas içi (intramüsküler, IM) enjeksiyon, ilacın kas dokusuna verilmesidir. Kas dokusunun kanlanması deri altına göre daha iyi olduğu için emilim genellikle daha hızlıdır ve deri altını tahriş edebilecek ilaçlar bu yolla verilebilir. Buna karşın yanlış bölge ya da teknik; sinir hasarı, apse ve ciddi ağrı gibi komplikasyonlara yol açabilir.

Bu rehber yetişkin hastalar içindir. Çocuklarda bölge seçimi, iğne uzunluğu ve hacim sınırları farklıdır.

Uygulamadan önce

  • Hekim istemini ve ilaç doğrularını kontrol edin.
  • Hastayı en az iki kimlik bilgisiyle doğrulayın, alerji öyküsünü sorun.
  • Kanama bozukluğu, antikoagülan kullanımı ya da düşük trombosit sayısı olan hastalarda IM uygulama riskli olabilir; bu durumda hekime danışın.
  • Bölgeyi değerlendirin: Kızarıklık, sertlik, ödem, yara, skar ya da önceki enjeksiyona bağlı nodül bulunan alanlar kullanılmaz.
  • İlacın hacmini, kıvamını ve tahriş edici olup olmadığını göz önünde bulundurarak bölgeyi seçin.

Bölge seçimi

Ventrogluteal bölge (tercih edilen)

Yetişkinlerde birçok güncel kaynakta ilk tercih olarak önerilen bölge ventrogluteal bölgedir. Büyük sinir ve damarlardan uzaktır, kas tabakası kalındır ve üzerindeki yağ dokusu dorsogluteal bölgeye göre genellikle daha incedir.

Yer bulma: Hasta yan yatar, üstteki bacağını hafifçe büker. Hastanın sol kalçası için sağ elinizi, sağ kalçası için sol elinizi kullanın. Avuç içinizi büyük trokanterin üzerine yerleştirin, işaret parmağınızı spina iliaka anterior superiora koyun ve orta parmağınızı iliak kristaya doğru açın. Parmaklarınızın arasında oluşan V şeklindeki üçgenin ortası enjeksiyon yeridir.

Deltoid kas

Kolay erişilir ancak küçük bir kastır. Küçük hacimli ilaçlar ve aşılar için uygundur.

Yer bulma: Akromiyon çıkıntısının yaklaşık 2,5 - 5 cm (yaklaşık üç parmak) altında, koltuk altı hizasının üzerindeki kas kitlesinin ortası. Çok aşağıdan yapılan enjeksiyonlar radial siniri ve brakiyal arteri riske atar. Hasta otururken kol gevşek biçimde yanda durmalıdır.

Vastus lateralis

Uyluğun ön-dış yüzündeki geniş kastır. Yetişkinlerde de kullanılabilir; bebeklerde ise tercih edilen bölgelerdendir.

Yer bulma: Büyük trokanter ile dizin dış yüzü arasındaki mesafe üçe bölünür; orta üçte birlik bölümün ön-dış yüzü enjeksiyon alanıdır. Hasta sırtüstü yatar ya da oturur.

Dorsogluteal bölge (önerilmiyor)

Geçmişte en sık kullanılan bölge olmasına rağmen günümüzde birçok kaynak tarafından önerilmemektedir. Bunun nedenleri:

  • Siyatik sinire ve superior gluteal artere yakındır; yanlış yere yapılan enjeksiyon kalıcı sinir hasarına yol açabilir.
  • Üzerindeki yağ dokusu kalındır; ilaç kas yerine yağ dokusuna verilebilir ve emilimi değişebilir.
  • Yer belirleme yöntemleri, özellikle görsel tahminle yapıldığında, hataya açıktır.

Kurumunuzda bu bölge hâlâ kullanılıyorsa yer belirleme kurallarına titizlikle uyulmalı ve olası her durumda ventrogluteal bölge tercih edilmelidir.

Bölgelere göre hacim sınırları (yetişkin)

Kaynaklar arasında hacim önerileri farklılık gösterir. Aşağıdaki değerler sık kullanılan genel sınırlardır; kas kitlesi az olan, zayıf ya da yaşlı hastalarda daha düşük hacimler tercih edilmelidir.

Bölge Sık önerilen üst sınır Not
Ventrogluteal 3 mL'ye kadar Bazı kaynaklar daha yüksek hacimleri kabul eder
Vastus lateralis 3 mL'ye kadar Bazı kaynaklar daha yüksek hacimleri kabul eder
Deltoid 0,5 - 1 mL Bazı kaynaklarda 2 mL'ye kadar
Dorsogluteal Önerilmez Sinir ve damar hasarı riski

Hacim bu sınırları aşıyorsa dozun iki ayrı bölgeye bölünüp bölünemeyeceği hekime ve kurum protokolüne göre belirlenir.

İğne seçimi ve açısı

  • Açı: Kas içi enjeksiyonda iğne deriye 90 derece açıyla girilir.
  • Uzunluk: Bölgeye ve hastanın vücut yapısına göre seçilir. Yetişkinlerde genellikle 2,5 - 3,8 cm (1 - 1,5 inç) iğneler kullanılır; obez hastalarda daha uzun, çok zayıf hastalarda daha kısa iğne gerekebilir.
  • Kalınlık: Sulu çözeltiler için daha ince, yağlı ya da koyu kıvamlı ilaçlar için daha kalın iğne seçilir.
  • Cam ampulden ilaç çekerken cam parçacıklarının alınmaması için kurumunuzun önerdiği yöntemi (örneğin filtreli iğne) kullanın ve enjeksiyondan önce iğneyi değiştirin. Böylece iğne ucundaki ilaç deri altını tahriş etmez.

Z-tekniği

Z-tekniği, ilacın iğne yolundan deri altına geri sızmasını önlemek için kullanılır. Tahriş edici ya da cildi boyayan ilaçlarda özellikle önemlidir ve birçok kaynak tüm IM enjeksiyonlarda kullanılmasını önerir.

  1. Dominant olmayan elinizin yan kenarıyla enjeksiyon yerinin derisini ve deri altı dokusunu yaklaşık 2,5 - 3,5 cm yana doğru çekin ve bu gerginliği koruyun.
  2. İğneyi 90 derece açıyla, hızlı ve kararlı bir hareketle kasa batırın.
  3. İlacı yavaşça verin. Sık önerilen hız mililitre başına yaklaşık 10 saniyedir.
  4. İlaç bittikten sonra iğneyi yaklaşık 10 saniye yerinde tutun.
  5. İğneyi giriş açısıyla geri çekin ve ardından deriyi bırakın. Deri eski yerine döndüğünde iğne yolu Z şeklinde kırılır ve ilaç kas içinde kalır.
  6. Bölgeye kuru tamponla hafifçe bastırın; masaj yapmayın.

Aspirasyon tartışması

Aşı uygulamalarında aspirasyon artık genellikle önerilmemektedir; çünkü önerilen bölgelerde büyük damar bulunmaz ve aspirasyon işlemi uzatarak ağrıyı artırır. Diğer ilaçlarda ise uygulama kaynaklar ve kurumlar arasında farklılık gösterir. Kurumunuzun prosedürü aspirasyonu gerektiriyorsa pistonu birkaç saniye geri çekin; kan gelirse ilacı vermeyin, iğneyi çıkarın ve yeni bir doz hazırlayın.

Uygulama adımları

  1. Malzemeleri hazırlayın: istem, ilaç, uygun enjektör ve iğneler, antiseptik, kuru tampon, eldiven, kesici-delici atık kutusu.
  2. El hijyeni sağlayın ve ilacı ilaç doğrularına göre hazırlayın.
  3. Hastayı doğrulayın, işlemi açıklayın ve onayını alın.
  4. Mahremiyeti sağlayın, bölgeye uygun pozisyonu verin ve kası gevşetmesini isteyin.
  5. Eldiven giyin, bölgeyi anatomik işaretlerle belirleyin.
  6. Deriyi kurumunuzun antiseptiğiyle temizleyin ve tamamen kurumasını bekleyin.
  7. Z-tekniğini uygulayarak iğneyi 90 derece açıyla batırın.
  8. Kurumunuzun prosedürüne göre aspirasyon yapın ya da yapmadan ilacı yavaşça verin.
  9. İğneyi çıkarın, deriyi bırakın, kuru tamponla hafifçe bastırın.
  10. İğneyi kapaklamadan doğrudan kesici-delici atık kutusuna atın.
  11. Eldivenleri çıkarın, el hijyeni sağlayın.
  12. İlacı, dozu, bölgeyi, saati ve hastanın yanıtını kaydedin.
  13. Hastayı istenmeyen etkiler ve alerjik reaksiyon açısından kurum protokolünde belirtilen süre boyunca izleyin.

Tekrarlanan enjeksiyonlarda bölgeleri sırayla değiştirin ve hangi bölgenin kullanıldığını kayda geçirin.

Komplikasyonlar

  • Ağrı ve hassasiyet: En sık görülen sorundur. Kasın gevşek olması ve yavaş uygulama ağrıyı azaltır.
  • Hematom: Özellikle kanama eğilimi olan hastalarda.
  • Steril ya da enfekte apse: Asepsiye uyulmaması, tahriş edici ilaçlar ve yağ dokusuna enjeksiyon riski artırır.
  • Sinir hasarı: Dorsogluteal bölgede siyatik sinir, deltoidde radial sinir. Uyuşma, yanma ya da bacağa veya kola yayılan ani ağrı fark edilirse uygulama durdurulmalı ve bildirilmelidir.
  • Damar içine enjeksiyon: İlacın beklenmedik ve hızlı sistemik etkisine yol açabilir.
  • Doku nekrozu: Nadir ama ciddi bir komplikasyondur; enjeksiyon yerinde şiddetli ağrı ve renk değişikliği ile başlayabilir.
  • Kas fibrozu ve kontraktür: Aynı bölgeye sık tekrarlanan enjeksiyonlarda.
  • Alerjik reaksiyon ve anafilaksi: Acil müdahale gerektirir; acil müdahale malzemesinin ulaşılabilir olduğundan emin olun.
  • İğne batması yaralanması: Uygulayıcı için risktir. İğneyi asla kapaklamayın ve kurumunuzun bildirim prosedürünü hemen başlatın.

Bu rehberdeki bilgiler genel bir çerçeve sunar; her durumda kurumunuzun protokolleri ve hekim istemi geçerlidir.

Bu rehber eğitim amaçlıdır. Uygulamada kurumunuzun protokolü ve hekim istemi esastır.

Hemşirelik Esasları: diğer notlar