Yetişkinlerde Yaşam Bulgularının Ölçümü: Normal Değerler, Sık Hatalar ve Bildirim

Ateş, nabız, solunum, kan basıncı, SpO2 ve ağrının doğru ölçümü; yetişkin referans aralıkları, sık ölçüm hataları ve ne zaman bildirmeli.

İçindekiler
  1. Ölçümden önce
  2. Vücut sıcaklığı
  3. Nabız
  4. Solunum
  5. Kan basıncı
  6. Oksijen satürasyonu (SpO2)
  7. Ağrı: beşinci yaşam bulgusu
  8. Yetişkin referans aralıkları
  9. Sık ölçüm hataları
  10. Ne zaman hekime bildirmeli?
  11. Kayıt

Yaşam bulguları, hastanın genel durumunu hızlıca gösteren en temel verilerdir. Kötüleşmenin ilk işaretleri çoğu zaman bu sayılarda görülür. Ancak bir değerin anlamlı olabilmesi için doğru teknikle ölçülmesi, hastanın önceki değerleriyle karşılaştırılması ve klinik tabloyla birlikte yorumlanması gerekir.

Bu rehber yetişkin hastalar içindir. Çocuklarda, gebelerde ve yaşlılarda referans aralıkları ve yorum farklılık gösterebilir.

Ölçümden önce

  • Ellerinizi yıkayın ya da alkol bazlı el antiseptiği kullanın.
  • Kendinizi tanıtın, hastayı en az iki kimlik bilgisiyle doğrulayın ve işlemi açıklayın.
  • Hastanın son 30 dakikada egzersiz yapıp yapmadığını, sigara içip içmediğini, sıcak ya da soğuk bir şey tüketip tüketmediğini öğrenin.
  • Cihazların çalıştığını, kalibrasyonunu ve uygun boyutta manşon ya da prob seçildiğini kontrol edin.

Vücut sıcaklığı

Ölçüm yolu, elde edilen değeri doğrudan etkiler. Bu nedenle kayıtta mutlaka ölçüm yolu belirtilmelidir.

  • Oral: Termometre dilin altındaki cebe yerleştirilir. Hasta yeni bir şey yemiş, içmiş ya da sigara içmişse kaynaklara göre 15 ila 30 dakika beklenir. Bilinci bulanık, ağızdan solunum yapan ya da nöbet riski olan hastalarda tercih edilmez.
  • Aksiller: Koltuk altı kuru olmalı, termometre ucu koltuk altının ortasına yerleştirilip kol gövdeye yaklaştırılmalıdır. Kolay ve güvenli bir yoldur ancak iç vücut sıcaklığını daha düşük gösterebilir.
  • Timpanik: Kulak kanalı yetişkinde yukarı ve geriye çekilerek düzleştirilir, prob kanala sıkıca yerleştirilir. Kulak kiri ve yanlış yerleştirme hatalı düşük değerlere yol açar.
  • Temporal: Cihazın kullanım talimatına uygun biçimde alın üzerinden ölçülür; terleme değeri etkileyebilir.
  • Rektal: İç vücut sıcaklığına yakındır ancak rutin kullanımı sınırlıdır; nötropenik hastalarda ve bazı rektal sorunlarda kontrendikedir.

Nabız

  • Radial arter, işaret ve orta parmakla palpe edilir. Başparmak kullanılmaz; çünkü kendi nabzınızı hissedebilirsiniz.
  • Ritim düzenliyse 30 saniye sayıp ikiyle çarpmak kabul edilir. Ritim düzensizse, ilk değerlendirmede ya da ciddi bir değişiklik varsa tam 60 saniye sayın.
  • Düzensiz ritimde apikal nabız (kalp tepe atımı) stetoskopla tam bir dakika dinlenmelidir. Apikal ve radial nabız aynı anda sayıldığında aradaki farka nabız defisiti denir.
  • Sayının yanı sıra ritmi (düzenli ya da düzensiz) ve dolgunluğu (zayıf, normal, güçlü) kaydedin.

Solunum

  • Hasta solunumunun sayıldığını bilirse farkında olmadan solunumunu değiştirebilir. Nabız saydıktan sonra parmaklarınızı bilekte tutmaya devam ederek solunumu sayın.
  • Göğüs kafesinin bir yükselip alçalması bir solunumdur. Düzenliyse 30 saniye, düzensizse 60 saniye sayın.
  • Hız kadar derinlik, ritim, solunum eforu, yardımcı solunum kaslarının kullanımı ve hastanın konuşabilme durumu da değerlendirilmelidir.

Kan basıncı

Kan basıncı ölçümü küçük hatalara çok duyarlıdır.

  • Hasta en az 5 dakika dinlenmiş olmalı; sırtı desteklenmiş, ayakları yere düz basacak biçimde, bacak bacak üstüne atmadan oturmalıdır.
  • Kol çıplak olmalı, kalp düzeyinde desteklenmelidir.
  • Manşonun hava kesesi, kol çevresinin yaklaşık yüzde 80'ini sarmalı ve kolun yaklaşık yüzde 40'ı genişliğinde olmalıdır. Manşonun alt kenarı dirsek iç kıvrımının 2-3 cm üzerinde bulunmalıdır.
  • Manuel ölçümde önce radial nabız kaybolana kadar şişirerek yaklaşık sistolik değeri bulun, ardından bu değerin 20-30 mmHg üzerine şişirin.
  • Manşonu saniyede yaklaşık 2-3 mmHg hızla indirin. İlk duyulan ses sistolik, seslerin tamamen kaybolduğu nokta diyastolik basınçtır.
  • İlk değerlendirmede iki koldan ölçüm yapılması ve yüksek olan kolun izlemde kullanılması önerilir. Tekrar ölçümlerde 1-2 dakika ara verin.
  • Arteriyovenöz fistül bulunan, lenf nodu diseksiyonu yapılmış meme cerrahisi tarafındaki, intravenöz infüzyon uygulanan ya da yaralanmış koldan ölçüm yapılmaz.

Oksijen satürasyonu (SpO2)

  • Prob, dolaşımı yeterli, sıcak bir parmağa takılmalıdır.
  • Ekranda düzgün bir dalga formu ve güvenilir sinyal göstergesi olmadan değeri kaydetmeyin.
  • Oje, takma tırnak, hareket, soğuk ekstremite ve düşük perfüzyon ölçümü bozar.
  • Karbonmonoksit zehirlenmesinde cihaz yanıltıcı biçimde normal değer gösterebilir.
  • Bazı çalışmalar koyu ten renginde cihazların gerçek değeri olduğundan yüksek gösterebildiğini bildirmiştir; klinik tabloyla uyumsuz değerlerde arter kan gazı gibi ek değerlendirmeler için hekime danışın.

Ağrı: beşinci yaşam bulgusu

Ağrı öznel bir deneyimdir ve en güvenilir bilgi kaynağı hastanın kendi ifadesidir. Bilişsel durumu uygun yetişkinlerde 0-10 sayısal derecelendirme ölçeği yaygın olarak kullanılır. Ölçüm sırasında şiddetin yanı sıra yeri, niteliği (yanma, batma, sızlama), başlangıcı, süresi ve artıran ya da azaltan etmenler sorgulanır.

İletişim kuramayan ya da bilinci kapalı hastalarda davranışsal ağrı ölçekleri kullanılır. Ağrı girişiminden sonra, uygulama yoluna uygun bir süre içinde yeniden değerlendirme yapılmalı ve kaydedilmelidir.

Yetişkin referans aralıkları

Aşağıdaki değerler sağlıklı yetişkinler için genel referanslardır. Kaynaklar arasında küçük farklılıklar vardır ve hastanın kendi bazal değerleri ile klinik durumu her zaman önceliklidir.

Parametre Genel yetişkin aralığı Not
Vücut sıcaklığı (oral) Yaklaşık 36,0 - 37,5 °C Aksiller genellikle daha düşük, rektal daha yüksek ölçülür
Ateş Çoğu kaynakta 38,0 °C ve üzeri Eşik, ölçüm yoluna ve kuruma göre değişir
Nabız 60 - 100 atım/dk Sporcularda istirahat nabzı daha düşük olabilir
Solunum 12 - 20 solunum/dk Bazı kaynaklar dar bir aralık verir
Kan basıncı Normal kabul edilen sınır genellikle 120/80 mmHg altı Hipertansiyon eşiği kılavuzlara göre farklıdır
SpO2 Genellikle yüzde 95 - 100 Kronik akciğer hastalarında hedef aralığı hekim belirler
Ağrı 0 (ağrı yok) Girişim gerektiren eşik kurum protokolünde tanımlanır

Kan basıncı sınıflaması uluslararası kılavuzlar arasında farklıdır. Örneğin bazı kılavuzlar 130/80 mmHg ve üzerini hipertansiyon olarak tanımlarken, diğerleri ofis ölçümünde 140/90 mmHg ve üzerini esas alır. Tanı koymak hemşirenin görevi değildir; sizin göreviniz doğru ölçmek, değişimi fark etmek ve bildirmektir.

Sık ölçüm hataları

Hata Olası sonuç
Kola göre küçük manşon kullanmak Kan basıncının olduğundan yüksek ölçülmesi
Kola göre büyük manşon kullanmak Kan basıncının olduğundan düşük ölçülmesi
Kolun kalp düzeyinin altında olması Yüksek değer
Sırtın desteksiz olması, bacak bacak üstüne atmak, konuşmak Yüksek değer
Manşonu çok hızlı indirmek Sistolik değerin düşük, diyastoliğin yüksek okunması
Düzensiz ritimde 30 saniye saymak Hatalı nabız sayısı
Hastaya solunumu saydığınızı söylemek Solunumun bilinçli olarak değişmesi
Sıcak içecekten hemen sonra oral ölçüm Yanlış yüksek sıcaklık
Islak koltuk altında aksiller ölçüm Yanlış düşük sıcaklık
Soğuk parmak ya da ojeli tırnakta SpO2 Güvenilmez ya da düşük değer
Değeri ölçmeden önceki kayıttan kopyalamak Kötüleşmenin gözden kaçması

Ne zaman hekime bildirmeli?

Bildirim eşikleri kurumdan kuruma değişir ve birçok hastane bu eşikleri erken uyarı skorlarıyla tanımlar. Genel olarak şu durumlarda bekletmeden sorumlu hemşireye ve hekime bilgi verin:

  • Değer kurumun belirlediği sınırların dışındaysa ya da erken uyarı skoru bildirim eşiğine ulaştıysa,
  • Hastanın önceki değerlerine göre ani ve belirgin bir değişiklik varsa,
  • Sayılar normal görünse bile hastanın bilincinde değişiklik, solunum sıkıntısı, göğüs ağrısı, soğuk ve nemli cilt gibi kötüleşme bulguları varsa,
  • Ağrı, girişimlere rağmen kontrol altına alınamıyorsa ya da beklenmedik biçimde şiddetlendiyse.

Şüpheli bir değerde ölçümü uygun teknikle tekrarlayın; ancak tekrar ölçüm, hastası kötüleşen birinde bildirimi geciktirmemelidir. Bildirimi yaptığınız saati, kime bildirdiğinizi ve verilen istemi kaydedin.

Kayıt

Her ölçümü zamanı, ölçüm yolu (sıcaklık için), ölçüm yapılan kol ve pozisyon (kan basıncı için) ve hastanın aldığı oksijen desteğiyle (SpO2 için) birlikte kaydedin. Ağrı girişimlerinden sonra yapılan yeniden değerlendirmeleri de ayrı satır olarak yazın.

Bu rehberdeki değerler genel yetişkin referanslarıdır; her durumda kurumunuzun protokolleri ve hekim istemi geçerlidir.

Bu rehber eğitim amaçlıdır. Uygulamada kurumunuzun protokolü ve hekim istemi esastır.

Hemşirelik Esasları: diğer notlar