Hemşirelikte iletişim, yalnızca bilgi alıp vermek değildir; başlı başına bir bakım girişimidir. Terapötik iletişim, hastanın duygularını ifade etmesine, sorunlarını tanımasına ve baş etme yollarını keşfetmesine yardım eden, amaca yönelik ve hasta odaklı iletişimdir.
Günlük sosyal iletişimde iki taraf da konuşur, kendinden söz eder ve karşılıklı ihtiyaçlar karşılanır. Terapötik ilişkide ise odak her zaman hastadır. Hemşire kendi duygularını ve deneyimlerini ön plana çıkarmaz; dinler, anlamaya çalışır ve hastanın kendi çözümüne ulaşmasını destekler.
Temel ilkeler
Teknikleri ezberlemek tek başına yeterli değildir. Tekniklerin işe yaraması için ilişkinin şu temeller üzerine kurulması gerekir:
- Empati: Hastanın duygusunu onun bakış açısından anlamaya çalışmak ve bunu ona yansıtmak. Acımak ya da aynı duyguyu yaşamak değildir.
- Koşulsuz kabul: Davranışı onaylamadan kişiyi bir insan olarak kabul etmek.
- İçtenlik: Rol yapmadan, tutarlı ve dürüst olmak.
- Saygı ve mahremiyet: Hastanın anlattıklarını yalnızca bakım ekibiyle ve gerektiği kadar paylaşmak.
- Sınırlar: İlişkinin profesyonel olduğunu korumak; kişisel bilgi, hediye ve sosyal medya konularında dikkatli olmak.
Sözsüz iletişim
Sözlerinizden önce bedeniniz konuşur. Hastaya dönük oturmak, açık bir beden duruşu, hafifçe öne eğilmek, kültüre uygun göz teması ve rahat bir tavır, dinlediğinizi gösterir. Kollarınızı kavuşturmak, sürekli saate bakmak ya da kapıda ayakta konuşmak ise "acelem var" mesajı verir.
Terapötik teknikler
Aşağıdaki her teknik için kısa bir örnek diyalog verilmiştir. H: hasta, Hş: hemşire.
Etkin dinleme
Hastaya tüm dikkatinizi vermek, araya girmeden dinlemek ve baş sallama gibi küçük işaretlerle izlediğinizi göstermek.
- H: "Dün gece yine hiç uyuyamadım..." Hş: (Göz teması kurar, başını sallar) "Evet, sizi dinliyorum."
Sessizliği kullanma
Kısa sessizlikler hastaya düşünmek ve duygularını toparlamak için zaman tanır. Sessizliği hemen doldurma isteğine direnmek gerekir.
- H: "Eşim gittikten sonra..." (susar) Hş: (Sakin bir şekilde bekler, birkaç saniye sonra) "Eşiniz gittikten sonra..."
Genel girişler ve açık uçlu sorular
Görüşmeyi hastanın yönlendirmesine izin veren, evet ya da hayırla yanıtlanamayan sorular.
- Hş: "Bugün neler konuşmak istersiniz?"
- Hş: "Hastaneye yatışınızdan bu yana neler hissettiğinizi anlatır mısınız?"
Yeniden ifade etme
Hastanın söylediğini kendi kelimelerinizle kısaca geri söylemek. Doğru anlayıp anlamadığınızı kontrol etmenizi sağlar.
- H: "İşe dönmek istemiyorum, orada herkes bana tuhaf bakıyor." Hş: "İş yerinde insanların size farklı davrandığını düşünüyorsunuz."
Duyguyu yansıtma
Sözlerin arkasındaki duyguyu adlandırmak.
- H: "Çocuklarım bir kez bile aramadı." Hş: "Bu sizi çok yalnız hissettirmiş olmalı."
Açıklık getirme
Belirsiz ya da anlaşılmayan bir ifadeyi netleştirmek için soru sormak.
- H: "Artık her şey çok fazla." Hş: "'Her şey' derken neleri kastettiğinizi biraz açabilir misiniz?"
Odaklama
Konudan konuya atlayan hastayı önemli bir noktaya yönlendirmek.
- Hş: "Az önce ilaçlarınızı bırakmayı düşündüğünüzü söylediniz. Biraz bunun üzerinde duralım mı?"
Gözlemi paylaşma
Hastada gözlediğiniz bir davranışı yargılamadan dile getirmek.
- Hş: "Ailenizden söz ederken ellerinizin titrediğini fark ettim."
Kendini sunma
Karşılığında bir şey beklemeden zaman ve ilgi sunmak.
- Hş: "Şu an konuşmak istemiyorsanız sorun değil, bir süre yanınızda oturacağım."
Gerçeği sunma
Algı bozukluğu olan hastaya, onunla tartışmadan gerçekliği nazikçe ifade etmek.
- H: "Duvardan sesler geliyor, beni çağırıyorlar." Hş: "Ben bir ses duymuyorum, ama sizin duyduğunuzu ve bunun sizi korkuttuğunu anlıyorum."
Şüpheyi dile getirme
Gerçekçi olmayan bir ifadeye karşı kibarca kuşku belirtmek.
- H: "Bu hastanedeki herkes beni zehirlemek istiyor." Hş: "Bunun böyle olduğundan emin değilim. Bu düşünce size nasıl geldi?"
Zaman sırasına koyma
Olayları sıraya koymak, neden-sonuç ilişkilerini görmeye yardımcı olur.
- Hş: "Göğsünüzdeki sıkışma, toplantıdan önce mi başladı, sonra mı?"
Duyguları ifade etmeye cesaretlendirme
- Hş: "Ameliyatı düşündüğünüzde içinizden neler geçiyor?"
Bilgi verme
Hastanın ihtiyaç duyduğu bilgiyi açık ve anlaşılır biçimde paylaşmak.
- Hş: "Yarın sabah kan alınacak, bu yüzden gece 12'den sonra bir şey yememeniz gerekiyor."
Özetleme
Görüşmenin sonunda konuşulanları kısaca toparlamak. Görüşmeyi düzenli bitirmeyi ve ortak bir anlayışa varmayı sağlar.
- Hş: "Bugün uykusuzluğunuzdan, işe dönme kaygınızdan ve ailenizle ilişkilerinizden konuştuk. Yarın aynı saatte devam edelim mi?"
Terapötik olmayan teknikler
Bu yaklaşımlar çoğu zaman iyi niyetle kullanılır, ancak hastanın kendini ifade etmesini engeller.
Yüzeysel güvence verme
- Hş: "Merak etmeyin, her şey yoluna girecek."
Hastanın kaygısını önemsizleştirir ve gerçekçi olmayabilir. Yerine: "Sizi en çok neyin endişelendirdiğini anlatır mısınız?"
Onaylama ya da onaylamama
- Hş: "Ailenizle konuşmamakla çok doğru yapmışsınız." / "Bunu hiç yapmamalıydınız."
Hemşirenin değer yargısını hastaya yükler ve hastayı onu memnun etmeye yönlendirir.
Öğüt verme
- Hş: "Bence hemen işten ayrılmalısınız."
Hastanın kendi kararını verme sorumluluğunu elinden alır. Yerine: "Bu konuda hangi seçenekleri düşündünüz?"
"Neden" soruları
- Hş: "Neden ilaçlarınızı içmediniz?"
Suçlayıcı algılanır ve hastayı savunmaya iter. Yerine: "İlaçlarınızı almanızı zorlaştıran neler oldu?"
Konuyu değiştirme
- H: "Bazen ölmek istiyorum." Hş: "Bu arada öğle yemeğinizi yediniz mi?"
Rahatsız edici konulardan kaçmak hastaya "bu konu konuşulmaz" mesajı verir. Özellikle ölüm ve intihar ifadelerinde konuyu açmak ve ekibe bildirmek gerekir.
Duyguları küçümseme
- Hş: "Herkes bazen üzülür, bu çok normal."
Hastanın deneyimini sıradanlaştırır.
Savunmaya geçme
- H: "Buradaki hemşireler hiç ilgilenmiyor." Hş: "Bu doğru değil, buradaki herkes çok çalışıyor."
Yerine: "Yeterince ilgi görmediğinizi düşünüyorsunuz, bize neler olduğunu anlatır mısınız?"
Basmakalıp sözler
- Hş: "Her işte bir hayır vardır." / "Zaman her şeyin ilacıdır."
Sanrıyı onaylama ya da tartışma
- H: "Ben bu ülkenin kralıyım." Hş: "Peki majesteleri." ya da "Saçmalamayın, siz kral değilsiniz."
Her iki yanıt da işe yaramaz. Sanrının içeriğiyle değil, arkasındaki duyguyla ilgilenin: "Önemli biri olmak sizin için anlamlı görünüyor."
Israrla sorgulama
Arka arkaya çok sayıda soru sormak hastayı sorgulanıyormuş gibi hissettirir. Soruları azaltıp sessizliğe ve yansıtmaya yer açın.
Özel durumlarda iletişim
- Kaygılı hasta: Kısa, basit cümleler kurun, sakin bir ses tonu kullanın, ortamdaki uyaranları azaltın.
- Öfkeli hasta: Güvenliği önceleyin, sesinizi yükseltmeyin, öfkenin kendisini değil altındaki ihtiyacı anlamaya çalışın.
- Varsanı yaşayan hasta: Sesleri tartışmayın, gerçeği sunun ve emir veren sesleri mutlaka sorgulayın.
- Depresif hasta: Konuşmaya zorlamayın, yanında kalmayı teklif edin, intihar düşüncesini doğrudan sorun.
Sınavda dikkat: Soru kökünde "en uygun hemşire yanıtı" isteniyorsa önce hastanın duygusunu yansıtan ya da açık uçlu bir soruyla görüşmeyi sürdüren seçeneği arayın. "Merak etmeyin", "neden", "bence şunu yapmalısınız" ve konuyu değiştiren ifadeler neredeyse her zaman yanlış seçenektir.
Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği: diğer notlar
Ruhsal Durum Muayenesi: Bölüm Bölüm Değerlendirme ve Klinik Örnek Bulgular
Ruhsal durum muayenesinin on bölümü, her biri için kısa klinik örnek bulgular ve sık karıştırılan terimlerin karşılaştırma tablosu.
Savunma Mekanizmaları: Tanımlar, Klinik Örnekler ve Karşılaştırma Tablosu
En sık sorulan savunma mekanizmalarının tanımları, hastane ve günlük yaşamdan örnekler ve birbirine karıştırılan çiftlerin farkları.